Kuro nehelê

Bédavlı Hüseyin ağanın çocukları gür ormanlarla kaplı dağlardan döndükleri bir akşam babalarına başlarından geçen ilginç bir olayı anlatırlar: "Baba bugün biz dağda bir insan gördük, ama tövbe insan değildi. Anadan doğma, çıplak, uzun saçlı, dev gibi bir şey. Dört Ayı ile beraber dolaşıyordu, bizi görünce kaçıştılar. Arkalarından koştuk yetişemedik.”

Hüseyin ağa ile çocuklar sözleşirler; "Dağa gene çıktığınızda o mahlûku görürseniz karşı tepede bir ateş yakın, dumanı tütsün."

Hüseyin ağa iki gün dağdan yükselecek dumanı bekler. Kızılderilileri bilir miydi Hüseyin ağa bilinmez ama dağdan Kızılderililerin de kullandığı yöntemle haber gelir; mahlûk görülmüştür.

Hüseyin ağa, çar çabuk tüfeğini alır dağı dolanıp dumanın peşinde çocukların yanına varır. Çocuklar ona yere yatmasını işaret ederler. Sürünerek çocukların yanına varan Hüseyin ağa az ilerilerinde beş ayı ile beraber acayip mahlûku da görür. Diğer ayılar mahlûkun eline ayağına sıçradıkça o da onları eliyle terslemektedir. Bir ara ayılardan biri Hüseyin ağayı fark edip kaçmaya başlar. Ardından diğerleri…

Hüseyin ağa ayağa kalkıp bağırmaya başlar; "Kuro nehelê, Kuro nehelê" (Ulan kaçma, ulan kaçma). Hiç biri ağanın sesine dönüp bakmaz bile. Arkalarından beş el ateş eder ama tutturamaz kaçıp gözden kaybolurlar.

Aradan zaman geçmiş, aylardan ekim olmuştur. Şeyhlerin yıkık konaklarının şehri Nehri'de akşam olmak üzeredir. Çocukları ve hanımları zomaya (yaylaya) çıkmış olan Nehrili Abdullah (Abdullah Çiftçi) yeğeni Resul ile beraber tüfeklerini kuşanıp dut ağaçlarına dadanan ayıları vurmaya karar verirler.

Eski konağın yıkık duvarları arasından dut ağaçlarının yanına vardıklarında Recep olduğu yerde donup kalır. Nehrili bakar ağacın altında iki ayı var. Hemen saklanır usulca onları rahat görebilecekleri bir yere dolanırlar. Tüfekler ayılara doğrultulur. Nehrili, son anda namlunun ucundakinin insan olduğunu anlar, yeğenine döner; "Az kalsın bir hata işleyecektik bu dut yiyen mahlûk ayı değil insan!" Yeğen cin görmüş gibidir; "Bak amca çok ava cıktın, çok can aldın işte Allah getirdi ayağına dolaştırdı. Bir insan vurup sürünesin diye!"

Nehrili şaşkındır; "İyi ama eğer insansa yanındaki ayı neyin nesi? Sonra niye anadan doğma çıplak?"

Resul, amcasından daha çok korkmuş olan biteni doğaüstü nedenlere bağlamaktadır; "Amca bu harabe evin sahibi olmasın? Mezardan kendi dutunu yemek için çıkmıştır belki. Bu, cin veya peri gibi bir şey olmasın?"

Amca, yeğen bunları konuşurken dut ağacının altındaki mahlûk iki ayağı üstüne kalkıp ağacın dallarını eğiyor, dutları avucuna doldurup sonra da oturup yiyor. Yanındaki ayı eline, ayağına atlıyor, sırnaşıyor. Nehrili, yeğenin dediklerini düşünüyor: "Eğer bu cin peri gibi bir şey olsa Kur-an'ı Kerim'den bir ayet okuyunca gözden kaybolur."

Başlar “İnna enzelnahi” duasını okumaya. Sonra iki yanına üfleyip başını kaldırır. Mahlûk hala oradadır. Madem hala ordadır o zaman bu bir cin veya peri değil gerçek insandır.

Nehrili, mahluku yakalamaya karar verir. Tüfeğini yeğenine verir harabenin duvarından atlarken ayağının altından bir taş kayar, mahlûk sesle irkilir ayağa kalkar ve etrafına bakınır. Kimseyi görmeyince tekrar yerine oturur. Saklandığı yerden tekrar harekete geçen Nehrili'nin ayağı bu kez bir çalıya takılır. Mahlûk, garip bir çığlık atarak tıpkı bir ayı gibi dört ayağı üzerinde kaçmaya başlar.

Nehrili de tıpkı Hüseyin ağa gibi " Kuro nehelê, Kuro nehelê!"diye bağırarak ardından kovalamaya başlar.

Az ilerilerindeki derede yaklaşık 4–5 metrelik bir aralık vardır. Mahlûk, dört ayağı üzerinde atlayıp karşıya geçip içi boş bir ceviz ağacının içine saklanır. Bu arada Resul de dereyi geçebileceği uygun bir yer bulur. İçi boş ağacın karşısında elinde tüfeğiyle beklemeye başlar. Nehrili Abdullah da dereyi geçip ağacın etrafında korkuyla dolanıp durur. Ay ışığı etrafla beraber ağacın kovuğuna saklanmış olan mahlûku da aydınlatmaktadır.

Uzun saçlı, iri memeli ve kocaman cüsseli bir şeydir. Korkuyla solumaktadır.

Nehrili, Kürtçe sorular sormaya başlar:

Adın ne ? Kimsin? Nesin?

Cevap alamayınca sorular bu kez Türkçe gelmeye başlar:

"Bacım kimsin? Nesin? Necisin sen?"

Ağacın içindeki ağlamaklı bir sesle cevap verir:

"Beni vurmayın ne olur. Korkuyorum"

Dışarıdakiler rahatlarlar:
"Korkma, niye vuralım seni bacım, niye bizden kaçıyorsun? Hem niye ayılarla dolaşıyorsun?”

”Ayılar fakir hayvanlardır insana bir şey yapmazlar!"

“Peki” der Nehrili; "Adın ne senin, nerelisin? Nasıl geldin buralara?"

Sorularla cevaplar birbirini kovalar. Adanalıdır Keziban, Adana'nın Kazgan köyünden. Evlidir, kocasının adı Mehmet'tir, iki çocuğu vardır. Zaman zaman bir haller olur kendisine, her şeyi unutur en son gene Mart ayında böyle olmuş, ayıların yanında bulmuştur kendini.

Sohbet derinleştikçe Keziban ikna olur, saklandığı yerden çıkar. Bir koluna Resul, bir koluna Nehrili girer, yürüterek eve getirirler. Evde yüksekçe bir yere oturturlar, kendileri de kapıya yakın bir yerde otururlar.

Hala korkmaktadırlar.

Keziban'ın etleri güneşten yanmış, kararmıştır. Kalçaları devetabanı gibi pul pul olmuş, nasırlaşmıştır. Saçları göbeğine kadar inmiş, tırnakları uzun hançer gibi kıvrılmıştır.

Ömürlerinin en uzun gecesini yaşar Nehrililer.

Sabah olduğunda zomadan çoluk çocuk, kadın herkes iner 'dağ adamını göreceğiz' diye. Merkezden, köylerden herkes nehrinin yolunu tutar.

Keziban'a bir donla bir entari verir kadınlar. Ama dışarı çıktığında bir kenara koyar donla entarisini.

Nehrili birşeyler anlatmaya çalışır: "Bacım bu don, bu da entari. Bunları giy öyle gez. Böyle üryan gezme.”

Şemdinli'de kaymakamlığa bir yarbay vekâlet ediyor o zaman. Nehrili eşraftandır, zaman zaman yanına gittiğinde şakalaşır: "Bana bir pasavan(pasaport yerine) verin. İran'a gideyim. Oradan size bir yıllığına mı olur, altı aylığına mı olur güzel bir acem kızı alıp geleyim."demiştir.

O da ne zaman Nehrili'yi görse hemen sorarmış: "Getirdin mi?"diye.

Nehrili peşine Keziban'ı takıp kaymakamlığa getirir. Kaymakam, Nehrili'yi görür görmez hemen sorar; "Getirdin mi?"

Nehrili: "Vallahi bu kez getirdim"

Kaymakam telaşlanır; "Doğru mu?"

—Vallahi doğru, adı da Keziban."

—“Keşke buraya getirmeseydin şimdi dedikodu olur bari eve götürseydin."

- "Hele bir gör beyim"

Dışarı bağırır; "Keziban!!!"

Resul Keziban'ın kollarına girip odaya getirir. Kaymakam, Keziban'ın ellerini görünce sararır, sandalyesine yığılır.

Adana'ya tel çekilir sonra. Keziban sorulur.

Cevabı erken gelir "Doğru!"diye. Keziban bir ata bindirilir Yüksekova'ya gönderilir. Yolculuk Adana'yadır.

* Şemdinli Röportajı Adlı kitaptan, aynı adla yayınlanan bölümden dramatize edilmiştir.

Evdila Kezîbanê dide pey xwe tê qaymeqamtiyê. Dema ku çavên qaymeqam bi Evdila dikevin dipirse: “Ma te anî?”

Evdila: “Bi Xwedê vê carê min anî”

Qaymeqam tengav dibe: “Bi rastî te anî?”

“Bi Xwedê rast e. Navê wê jî Kezîban e.”

“Xwezî te ne anîbûya vir. Wê niha fesadî bikin, xwezî te biribûya malê.”

“De ka ewil wê bibîne.”

Deng li Kezîbanê dike: “Kezîban!!!”

Resûl milê Kezîbanê digire tîne odeya qaymeqam. Dema ku çavên qeymeqam bi destên Kezîbanê dikevin rengê wî diçe, dibehite, li ser kursiya xwe rûdine.

Paşî ji Edeneyê re telefon dikin û pirsa Kezîbanê dikin. Bersiva “erênî” zû tê. Kezîbanê li hespekî siwar dikin ber bi Geverê ve dişînin. Li wir jî berê wê didin Edeneyê.

Not: Ev nivîs ji pirtûka bi navê “Şemdinli roportaji” ji beşa ku ji heman navî hatiye nivîsîn de hatiye girtin û wekî çîrok hatiye analîzkirin.

Emin Sarı / meminsari@gmail.com